Uspešno ste prijavljeni na našu mailing listu. Hvala!
Vaš komentar je poslat na odobrenje administratora. Hvala!

Istorija kile

Istorija kila
 
Istorija oboljenja od kile je stara koliko i samo čovečanstvo. Prema naučnim nekim procenama, danas je od kile u svetu obolelo 27% muškaraca i oko 3% žena. Istorija hirurgije kile je stara koliko i istorija ljudskog čovečanstva. Prva istorijska svedočanstva o operaciji kile, pronađeni su na hijroglifskim zapisima iz starog Egipta iz 1500 godine pre naše ere. Posredstvom tradicija lečenja klie starih Egipćana, oko 900 godine pre naše ere, tehniku hiruških lečenja kile preuzeli su stari Feničani (današnji Sirijci i Libanci), a od njih, u petom veku stre ere, stari Grci. Stari Grci su bili prvi koji su prvi postavili tačnu medicinsku dijagnozu kile kao oboljenja. Prema sačuvanoj medicinskoj literaturi koja je napisana na staro-grčkom jeziku, grčki lekari i hirurzi kilu su pokušavali da izleče kastracijom kada je krajnji ishod takvih operacija najčešće bio smrtnostan. Zahvljujući intezivnom proučavanju kile od strane starih Grka, grana me decina koja se bavi proučavanjima vrstama i oblicima kile naziva se herniologija, što je složenice dve grčke reči „hernios“ što znači „pupoljak“ ili „izbočina“,“kila“ i „logia“ – što znači „nauka“. Još je slavni staro-grčki lekar Hipokrat usatnovio dve vrste kile – „hernije“ (raduktabilna kila) i „hidrokele“ (transluminalna kila).
 
U daljem istorijskom razvoju  ljudskog društva, i medecine kao teorijske i praktične naučne discipline koja se bavila lečenjem i izlečenjem ljudi, svako dalje proučavanje kile kao obolenja i  nije zabeležila epohalne načine njenog efektivnog lečenja i izlečenja. Tokom perioda kasne antike, doba srednjeg veka i novog veka, herniologija se služila u naučnim dostignućima u lenjenju kile čija dostignuća su vezivana za starogrčke ili rimske lekare i hirurge. Njihovom naučnom literaturom su se opet, sa svoje starne, u periodu mračnog srednjeg veka koristili srednjovekovni lekari i nadrilekari, hiruzi i nadrihirurzi. Međutim, herniologija je dobila pravi zamah u svom naučnom razviku, tek od kraja XIX veka, sa pojavom prvog savremenog herniologa E. Bessinija koji je u svom radu premenjivao tada najsavremenije tehnike izlećenja kile. Zahvaljujući njegovom preglačkom naučnom radu u oblasti herniologije, ova nauka, kao posebna grana medicine se razvija tek tokom prve dve trećine dvadesetog veka, dok je svoj svestarni naučni razvoj postigla tek od početka osamdesetih godina dvadesetog veka.

Prvo zabeležno lečenje kile pronalazimo u starom Egiptu. Ta konstatacija netreba da nas  iznenađuje, jer je staroegipatska civiliazcija, još u periodu svoga nastanka u četvrtom veku pre naše ere, bila visoko organizovana staroistočna država koja je imala svoju autohtonu kulturu, religiju, pismo i jezik. Staroegipatski kraljevi „faraoni“ bili su živi bogovi na zemlji koji su upravlajli visoko birokratizovanim carstvom sa osobenim sistemom komunikacije – piktografskim pismom koje se naziva hijeroglifima. Oni su svoje hijeroglife urezivaliu kamenne spomenike i kamene blokove grobnica svojih vladara i njihovih dostojanstvenika. Faraoni su imali neobična i smešna imena : Pepi, Keops, Keferen. Oni su zahtevali od svojih podanika da im podižu piramide. Zahvaljujući znanju svojih astronoma, Egipćani su su još 2400 godine pre naše ere, svoju godinu delili na 365 dana, faraoni imali svoje arhitekte, sveštenike, službenike koji su se brinuli o irigacionim sistemima doline reke Nila, žile kucavice Egipta, i imali vojne oficire koji su se brinuli o opremanju velikog broja pripoadnika egipatske vojske. Na posletku, faraoni su imali i svoje vlastite lekare i hirurge. U vreme kada se prvi put u istoriji medecine pominje kila, njeno pominjanje pronalazimo u grobmici Ank-ma-Hora, iz oko 2500 godine pre naše ere, koji je bio najverovatnije visoki dostojanstvenik faraona Pepija II iz šeste egipatske dinastije. Na taj način, pronalaženje opisa kile u jednom istorijskom spomeniku, ispisanom hijeroglifskim pismom, vezuje se za najstariji istorijski razvoj starog Egipta, tzv. Staro carstvo koji je obeleženo vremenskim periodom između 3200 i 2400 godine pre naše ere.
 
Drugo zabeleženo pominjanje kile pronalazimo tek u istorijskom razvoju staroegipatske držve koji se naziva periodom Novog carstva, koje je trajalo između 1580 – 671 g.p.n.e. Na mumiji faraona Merneptaha (1251-1231), iz znamenite devetnaeste dinastije, kojoj je pripadao i čuveni egipatski faraon Ramzes II (1317-1251), pronađeni hijeroglifski zapisi vezani za Merneptaha, a koji su pribeleženih na svicima papirusa religioznog sadržaja. Ovi hijeroglifski tekstovi ispisani na papirusu, posatvljani su na telo pokojnika, da bi ono potom bilo zavijano u kožu, rogozinu ili tkaninu lanenih pokova. Takvi papirusi su bili bogato ukrašeni ctrežima, koji predstavljaju scene iz doba vladavine faraona Mereptaha, scene iz doba njegove sahrane, vršenje zaupokojenih ritalnih obreda pri njegovoj sahrani, predstave slika njegovog zagrobnog suda posle smrti, kao i predstave o zagrobnoj sudbini umrlog faraona. Na prikazima slika faraona Merneptaha vidi se kopletno odsustvo skotruma, a na mumiji jednog drugog velikog faraona Ramzesa V, vidi se predstave njegove slike na kojoj se zapaža ingvinalna kila sa crvenom fistulom u skrotumu kao znaci neke hiruške intervencije. 
 
Prikazi kile kod starih Grka i Feničana vezani su za umetnost tarakote. Na sačuvanim terakotama (ital. „pečena glina“), vrsti keramike, odnosno vrsti negleđosne glinene robe, crvenkaste ili žućkaste boje, stari Grci i Feničani su koristili za izgradnju kipova, kao i za ukrase svojih kuća, ćibuka, gradskih cevi, hladionica za vodu, ili pri ukrašavanjima ploča svojih kućnih podova. Na nekima od njih, oni su pri prikazivanjima obnaženog ljudskog tela predstavljali i femoralnu kilu. Sa druge strane, Feničani su na svojim tarakotama, građenim između 900 i 600 godine pre naše ere, na ljudskim statuama prikazivali su umbilalnu kilu.
 
U periodu uspona helinističke Makedonije, osvajanja Aleksandra Makedonskog i stvaranja helenističkih monarhija, od četvrtog do prvog veka pre naše ere, dolazi do nastanka osobene helenističke kulture. Ona se kao sinteza posebnih oblika grčke kulture i stroistočnjačkih naroda razvila sa stvaranjem velike države Aleksandra Makedonskog, kada je on za samo trinaest godina svoje vladavine (336-3 23) osvojio sve do tada poznate države Bliskog i Srednjeg istoka. Cenrti kulturnih i naučnih stavralaštva u doba helenizma bili su pomereni iz stare Grčke na Bliski i Srednji istok. Gradovi Aleksandrija u Egiptu, Antiohija u Siriji i Pegram u Maloj Aziji (Turskoj), postali su središta mnogobrojnih kulturnih, naučnih stavaroca i filozofskih mislioca.  U istom tom dobu, medecina je znatno uzanpredovala, kada istovremeno dolazi do znatnog diagnostičkog i terapeutskog profilisanja herniologije, kao posebne grane medecine koja se bavi proučavanjima svih tada poznatih oblika kila u cilju njenih lečenja i izlečenja. U znamenitoj Aleksandrijskoj biblioteci, postojale su čak i stručne knjige iz oblasti hrinologije o ligiranju krvnih sudova u cilju hemostaze pri operaciji kila. Kako su se u svim centrima helenističke kulture stvaraju značajna kulturna i naučna dela, njih će docnije prezeti Rimljani, ubaštiniti Vizantinci i Arapi i predati ih u nasleđe Evropljanima u periodu srednjeg veka.
 
U doba postojanja Rimske Republike i Rimskog Carstva , između trećeg veka stare i četvrtog veka naše, rimska kultura će umnogome usvojiti postignuća helenističke kulture. Njen razvoj je znatno uznapredovao nakon rimskog osvajanja stre Grčke (146. godine pre naše ere), od čijeg vremena je mnogo grčkih grčkih naučnih i kulturnih stvaraoca i mnoštvo lekara obrazovano u helenističkoj kulturi živelo u samom gradu Rimu. Obrazovani Grci su živeli u patronarstvu bogatih rimskih porodica, kada su u rimskim bogataškim kućama služili kao učitelji i vaspitači njihove dece. Među njima je bio i veliki broj lekara kao i herniologa. Među njima je bio najpoznatiji grčki lekar Galen iz Pergama (129-201 godine), koji detaljno opisuje muskulaturu donjeg dekla trbušnog zida. On trvrdi da hernijacija nastaje usled rupture peritoneuma i prenaprezanja fascija i mišića prepokrivaju peritoneum u toj regiji. Galen preporučuje operaciju kile koja se sastojala od ligiranja kilne kese i spermatične vrpce sa amputacijom testisa. Rimski enciklopedisat Celzijus (40. godine naš ere) enciklopedijski dokumentuje deatlje rimske hiruške prakse koja se bazira na preporukama hirurga iz vremena helenističke kulture : „taxis“ kile kod uklještenja, nošenja pojasa za reponibilne kile, a operacija se savetuje kod pojave bola i za male kile kod mladih. Tom prilikom, kilna kesa se disecira kroz skrotalni rez uz ligature krvnih sudova i prezervaciju testisa, rana potom granulira, dok ožiljno tkivo predstavlja optimalnu zamenu za oštećeni zid trbuha. ÄŒest metod lečenja kile tog vremena bila je i redukcija sadržaja kese, nakon čega sledi pokušaj obliteracije izazivanjem infilmacije i gangrene pomoću prese od drvenih blokova kojim se pritiskaju zidovi kilne kese.Naposletku, poslednji vizantijski grčki lekar i grčko-rimski enciklopedista Paul iz Aegina (625-690 g.n.e.) razgraničava pojam ingvinalne i skrotalne kile, koje su rešavane ligaturom kilne kes e i kastracijom.     
 
U srednjovekovnom dobu istorijskog razvitka,  a koje je prethodilo padu Zapadnog Rimskog Carstvu 476. godine u istoriji evropskog kontineta nastaje period mračnog srednjeg veka. Tokom njegovog hiljadugodišnjeg trajanja između V i XV veka, razvila se srednjovekovna kultura. Dostignuća te i takve kulture su bile skromnog opsega. U centu takve kulture nije bilo intelektualna zaostavština antičkog sveta. Predmeti srednjovekovne kulture ogledalo se u izgradnji velelepnih zamkova, u organizovanju viteških turnira koji su imali za cilj stvaranje riterskih idela jednog novog društvenog poretka. Stvara s eidel viteza bez mane i straha, čija je dužnost bila da brani slabe i nezaštićene, i koji služi dami srca svoga. Intelektualna i kulturna postignuća antičkog sveta su u srenjovekovnoj kulturi bila zaboravljena, jer niko nije imao da ih izučava, prihvari i neguje. Sva zaveštanja staro-grčke, helenističke i rimske umetnosti su bile prepuštene zaboravu. Istu sudbinu je delila i medecina, čije značajne inovacije na polju hirurgije su bile zaboravljene, doj je upotreba hirurškog noža je napuštena. To je bila doba u kome je vera sholastičara stavljena na pijedastal društvenih i duhovnih vrednosti kada je hrišćansko učenje i katolička dogma rimskih papa bila predmet univerzitetskih studija. U prvim vekovima rada univerziteta koji su zamišljeni da postanu centri sholastičkog učenja, najviše pažnje je bilo posvećivano izučavanjima teologije i filozofije, za koju se smatralo da predstavlja „sluškinju teologije“odnosno srednjovekovne religiozne ideologije. U tom dobu sholastike, hirurgija je imala tretman ambulatne medecine koja je imla kao prioritetni cilj da sanira prelome i zaleči rane vojnika i velmoža koje su im nastale u toku viteških turnira ili pri vođenju ratova zavađenih riteških vojski u prsa u prsa.
 
Međutim, sa ukrupljavanjem broja univerzitskih centara širom Evrope, kao i sa osnivanjem univerziteta u Salernu 1059. godine (u Kampaniji, u Italiji), tokom XIII veka, u ovoj univerzitetskoj ustanovi, dolazi do blagog oporavljanja medecinske nauke i hiruške prakse. Kako je Univerzitet u Salernu bio geografski najbliži Sicijili, ostrvu koja se do kraja XI veka nalazilo u posedu Arabljana, na njemu su velikom pažnjom i pijetetom negovane zaostavšina helenističke kulture. S atim u vezi, profesori i studenti sa univerziteta u Salernu, među prvim Evropljanima počinju da se upoznavaju sa helenističkim i rimskim kulturnim nasleđem koji su preuzeli Arabljani, a koja su do tada bila potpuno nepoznata srednjovekovnoj Evropi. U svima njima su pohranjena helenistička dostignuća u oblasti hirurgije i lečenja kila. U tom ozračiju, na univerzitetu u Salernu, u Italiji i docnije u celoj Evropi, dolazi do objavljivanja čitavog niza medicinske literature iz oblasti hirurgije.
 
Guy de Chauliac 1363 godine u knjizi „Hirutgija“ razdvaja pojam femoralne i preponske kile, preporučuju texis za uklještene kile, u Trendelenburgovoj poziciji i daje detaljan opis dijagnoze i metode lečenja kila. U istoj knjizi Guy de Chauliaca detalno se opisuje lečenje kila : jedna od njih bila je herniotomija bez kastracije i fiksiracije kilne kese za komad drveta jakom ligaturom, dok je jedna metoda predstavljala konzeravativni tretman bandažom, specijalu dijetu i odsustvo fizičkog napora u toku nekoliko nedelja. Od posebnog značaja za dalje izučavanje kila na univerzitetu u Salernu i celoj Italiji, bilo je objavljivanje knjige znamenitog arapskog lekara i hirurga Abdul Qasima al-Zahrawia (1013-1106) koji u svojoj knjzi „O hirurgiji i instrumentima“ daje detaljni opis preponske, intestinalne i umbilikalne kile. On preporučuje pažljivu repoziciju creva u trbušnu duplju i ušivanje kilnog defekta.
 
Korak dalje u svestranom razvoju herniologije donosi knjiga Pierra Franca kji u svojoj knjizi „tretman hernija“ 1561. godine, standardizuje principe hiruškog lečenja : dise kcija kilne kese od funikulusa, redukcija sadržaja kilne kese, ušivanje kilne kese zlatnim koncem,sutura kilnog defekta i prezervacija testisa. Pierro Franci je dakle, bio zagovornik rane hiruške intervencije i protivnik konzervativnog lečenja.    
 
Novi istorijska epoha u Evopi koja započinje nastankom humanizma i renesanse, dovela je do daljeg progresa u razvoju herniologije, kao pomoćne medicinske nauke koja se bavi izučavanjem postanka i načinima lečenja kila. Taj i takav vidan progres u razvoju herniologije povezuje sa počecima evropske moderne kulture – pojavom humanizma i renesanse. U svom trajanju od sto godina, od sredine XV do sredine XVI veka, nastalo je novo građansko društvo u Italiji koje se nije više zadovoljavalo srednjovekovnim pogledom na svet koji je bio zasnovan na svemoći religije i sholastičkoj umetnosti koja je bila podređena dogmi rimskih papa. Usled toga, građanstvo italijanskih gradova raskida sa srednjovekovnim nasleđem kada postepeno izgrađuje temelje gradske kulture. Osnove karakteristike nove moderne kulture koja je nastala u Italiji ogledala se u širenju humanizma koji se ogledao u : ponovnom otkrivanju nasleđa antike, razvoju individualizma i nastanku kritičkog duha u svim oblastima ljudskog društva i ljudskog stvaralaštva. U obalsti renesanse, na osnovu izučenih spisa davno zaboravljenih pisaca grčke, helenističke i rimske kulture došlo je do svestarnog interesa renesanskih umetnika i stvaraoca za podržavanjem antičkih dela u svim oblastima ponovootkrivene antičke umetnosti. Stvaraju se fascinantna dela u arhitekturi, vajarstvu i slikarstvu. Ponovo se o medicini pristupa kao respektabilarnoj grani nauke.     
Ta i takva stremljenja su se naručito ispoljila nakon pronalaska štampe Johana Gutemberga 1450. godine u Majncu što se omogućilo brzo širenje pisane reči u svim oblastima ljudskog delovanja. U tom smislu, pojava knjižarstva išla je na ruku omasovljenju medicinske literature. U to doba, tada čuveni nemački hirurg i oftamolog Kaspar Stomajer (?-1566), 1559. godine objavio je svoju knjigu „Practica Copiosa“ u kojoj razgraničava pojam direktne i indirektne ingvinalne kile. Tako Stomajer za indirektnu kilu savetuje visoku ligaturu indirektne kilne kese u unutrašnjem prstenu uz odstaranjenje kilne kese i testisa, dok kod direktne kile preporučuje poštedu testisa.
 
U postrenesansnom periodu u istoriji Evrope, karakterišu umetnički pravci baroka i klasicizma u XVII i u XVIII veku. Iako su oba umetnička pravca naslanjala na renesansu, na koju se nadovezuje i duhovna protivreformacija, pomoću svoje raskašne umetnosti želela da svet vežu za crkvu, koja se sa svoje starne naslanjala apsolutne monarhije koje su želele da se celokupna vlast u jednoj zemlji veže za svemoć apsolutnog monarha. Oni tada pomno nadziru sve obalsti ljudske delatnosti i stvaralaštva. Vladari u Evropi posataju pokrovitelji i mecene brojnih umetnika i naučnika. Kao i kod humanizma i renesanse, barok, a klasicizam teže obnovi antičkog stila u celokupnoj umetnosti XVII i XVIII veka. U tom smislu, u vremenskom periodu od 1750 do 1865. godine, a koji se dobrim delom podudara sa nastankom romantizma kao najznačajnijeg umetničkog pravca u istoriji umetnosti, u medicinskoj nauci nastaje najdinamičniji razvoj u njenom sveobuhvatnom dotadašnjem naučnom razvoju. Taj period se istovremeno naziva i „anatomska era“ ili „doba disekcije“. Glavni doprinos tom razvoju, anatomije i samim time i herniologije kao samo jedne od njene pomoćne nauke dala je čitava plejade velikih i zvučnih imena medecine poput : Antonija Skarpa, sir Astley Cooper, kao i Percival Pott, John Hunter, Thomas Morton, Franz Hesselbach, Friederich Hanle, Don Antonio Gimbernant.
 
Francois Poupart (1661-1708), 1705. godine opisuje ilioingvinalni ligament. John Hunter (1728-1793) opisuje descenzus testisa i kongenitalnu klilu. Don Antonio Gimberant (1742-1790) opisuje lakunarni ligament koji se kod uklještene femoralne kile može preseći. Sir Percival Pott (1714-1788) 1757. godine opisuje patofizeologiju uklještenja i preporučuje hiruško rešavanje ovog problema. Pedeset godina kasnije, sir Astley Cooper (1768-1841) objašnjava vensku opstrukciju kao prvu kaskadu cirkularnog zastojakod uklještenja kile. U svom radu „Anatomija i hiruško lečenje abnominalnih kila“ koju je objavio 1807. godine, opisuje sledeće strukture : unutrašnji ingvinalni prsten, kosi pravc funikulusa,transvezalnu fasciju,vezu po njemu nosi ime (Lig.iliopubicum Cooper-i), nastajanje ingvinalne kile kao posledice insuficijencije unutrašnjeg ane spoljašnjeg ingvinalnog prstena. Avgust Gottileb Richer (1742-1812) 1785. godine opisuje  strangulinarnu kilu kod koje je uklješten samo antimezenterijalni deo creva.

 

Postavite pitanje ili komentar Komentari (0)





 

Finansiranje i Kreditiranje

Za usluge Opšte Bolnice Analife možete plaćati na više načina.

Načini Plaćanja

Za usluge Opšte Bolnice Analife možete plaćati na više načina.

Zakazivanje pregleda

Ponedeljak-petak od 09-20h
Subotom od 09-15h

Adresa

Opšta Bolnica Analife
Skadarska 5
(Zemun), Beograd

bolnica@analife.rs zakaži online