Haglundova peta – kako se leči bolno zadebljanje iza pete?

Bolno zadebljanje na zadnjoj strani pete može otežavati hodanje, nošenje obuće i bavljenje sportom. Kod pojedinih pacijenata uzrok je Haglundov deformitet – izraženiji gornji i zadnji deo petne kosti koji može pritiskati okolna tkiva, iritirati burzu i opterećivati pripoj Ahilove tetive.

Lečenje ne počinje automatski operacijom. Najpre se procenjuju uzrok bola, stanje Ahilove tetive, prisustvo burzitisa i odgovor na prethodno konzervativno lečenje.

U Centru za ortopediju i artroskopsku hirurgiju Analife način lečenja određuje se nakon ortopedskog pregleda i odgovarajuće dijagnostike.

Šta je Haglundov deformitet?

Haglundov deformitet predstavlja izraženiju koštanu prominenciju na gornjem zadnjem delu petne kosti, u blizini mesta na kojem se Ahilova tetiva pripaja za petu.

Sama koštana promena ne mora uvek izazivati tegobe. Bol nastaje kada dolazi do trenja, pritiska i zapaljenja okolnih struktura, kao što su:

• retrocalcanealna burza između Ahilove tetive i petne kosti;
• površna burza između kože i tetive;
• pripoj Ahilove tetive;
• koža i potkožno tkivo koje pritiska obuća.

Kombinacija koštane prominencije, burzitisa i promena na Ahilovoj tetivi često se naziva Haglundov sindrom.

Zašto nastaje Haglundova peta?

Ne postoji samo jedan uzrok. Na nastanak i pojavu simptoma mogu uticati:

• individualna anatomija petne kosti;
• oblik stopala i položaj pete;
• zategnutost Ahilove tetive i mišića lista;
• ponavljano trčanje, skakanje i sportsko opterećenje;
• obuća sa tvrdim zadnjim delom;
• kopačke, klizaljke i druga čvrsta sportska obuća;
• dugotrajno trenje i pritisak na zadnju stranu pete.

Tvrda obuća obično ne stvara deformitet sama po sebi, ali može pojačati pritisak na već izraženu kost i izazvati bol, otok i upalu.

Koji su simptomi Haglundovog deformiteta?

Najčešće tegobe su:

• vidljivo ili opipljivo zadebljanje iza pete;
• bol pri nošenju zatvorene obuće;
• crvenilo i osetljivost kože;
• otok oko pripoja Ahilove tetive;
• bol pri hodanju, trčanju ili penjanju uz stepenice;
• jutarnja ukočenost;
• bol pri podizanju na prste;
• smanjenje sportskih sposobnosti.

Tegobe mogu biti prisutne na jednoj ili obe pete.

Da li je svako zadebljanje iza pete Haglundov deformitet?

Ne. Slične simptome mogu izazvati:

• inserciona tendinopatija Ahilove tetive;
• retrocalcanealni burzitis;
• površinski burzitis;
• koštani trn na pripoju tetive;
• parcijalno oštećenje Ahilove tetive;
• druge promene petne kosti i zadnjeg dela stopala.

Zbog preklapanja simptoma potreban je ortopedski pregled kako bi se odredilo koja struktura izaziva bol.

Kako se postavlja dijagnoza?

Dijagnostika najčešće obuhvata:

• razgovor o trajanju i nastanku tegoba;
• pregled zadnje strane pete;
• procenu Ahilove tetive;
• procenu hoda, pokretljivosti i zategnutosti mišića lista;
• rendgenski snimak stopala i pete;
• ultrazvuk kada je potrebno proceniti burzu i tetivu;
• magnetnu rezonancu kada postoji sumnja na izraženije oštećenje Ahilove tetive ili kada se planira operacija.

Magnetna rezonanca može biti posebno korisna kada treba proceniti koliko je tetiva degenerativno promenjena i da li će tokom operacije biti potrebna njena rekonstrukcija.

Kako se Haglundova peta leči bez operacije?

Lečenje obično počinje konzervativnim merama.

One mogu uključivati:

• obuću sa mekšim ili otvorenim zadnjim delom;
• izbegavanje aktivnosti koje pojačavaju bol;
• privremeno smanjenje sportskog opterećenja;
• odgovarajuće uloške ili podmetače za petu;
• fizikalnu terapiju;
• vežbe istezanja i jačanja prema preporuci stručnjaka;
• lekove protiv bola i zapaljenja kada ih lekar preporuči;
• hlađenje bolne regije;
• drugi individualno prilagođen program lečenja.

Mnogi pacijenti mogu postići smanjenje tegoba bez operacije. Hirurško lečenje razmatra se kada bol i funkcionalno ograničenje opstaju uprkos dovoljno dugom i pravilno sprovedenom konzervativnom programu.

Kada se preporučuje operacija?

Operacija se može razmatrati kada:

• bol traje uprkos konzervativnom lečenju;
• pacijent ne može normalno da hoda ili nosi obuću;
• tegobe ozbiljno ograničavaju posao ili sport;
• postoji izražena upala retrocalcanealne burze;
• koštana prominencija jasno iritira Ahilovu tetivu;
• postoji pridruženo oštećenje pripoja Ahilove tetive;
• ortoped proceni da anatomsku prepreku nije moguće rešiti neoperativnim metodama.

Odluka se ne donosi samo prema veličini koštanog zadebljanja na snimku, već prema simptomima, stanju tetive i funkcionalnim zahtevima pacijenta.

Šta je artroskopska operacija Haglunda ili endoskopska kalkaneoplastika?

Artroskopska operacija Haglunda ili Endoskopska kalkaneoplastika je minimalno invazivna operacija tokom koje nas ortoped kroz male pristupne otvore uvodi kameru i specijalne instrumente iza skočnog zgloba.

Tokom zahvata može se:

• ukloniti upaljena retrocalcanealna burza;
• obraditi istaknuti gornji zadnji deo petne kosti;
• smanjiti mehanički pritisak na Ahilovu tetivu;
• pregledati zadnji deo skočnog zgloba;
• tretirati određene pridružene promene.

Cilj nije da se kost „sastruže što više“, već da se ukloni deo koji izaziva konflikt uz očuvanje stabilnosti i zaštitu Ahilove tetive.

Sistematski pregledi pokazuju da i otvorene i endoskopske metode mogu poboljšati funkciju i smanjiti tegobe. Endoskopski pristup kod pogodnih pacijenata može imati prednosti kao što su manji rezovi, bolji estetski rezultat i potencijalno niža stopa pojedinih komplikacija, ali kvalitet dokaza i izbor pacijenata ostaju važni.

Da li se svaka Haglundova peta može operisati endoskopski?

Ne.

Endoskopski pristup može biti pogodan kada je glavni problem koštana prominencija i retrocalcanealni burzitis, uz očuvanu ili manje oštećenu Ahilovu tetivu.

Otvorena operacija ili druga tehnika mogu biti potrebne kada postoji:

• značajno degenerativno oštećenje Ahilove tetive;
• veće intratendinozne kalcifikacije;
• potreba da se deo tetive odvoji i ponovo pričvrsti;
• potreba za rekonstrukcijom ili transferom tetive;
• složen deformitet;
• druga anatomska promena koja nije dostupna endoskopskim putem.

Ako je Ahilova tetiva ozbiljno oštećena, operacija može obuhvatiti uklanjanje degenerativnog dela i njenu popravku, što menja i tok rehabilitacije.

Koje su moguće prednosti endoskopskog pristupa?

Kod pravilno odabranih pacijenata moguće prednosti su:

• mali operativni pristupi;
• manja trauma kože i mekih tkiva;
• manje problema sa ranom;
• dobra vizuelizacija zadnjeg dela pete;
• uklanjanje burze i koštane prominencije pod kontrolom kamere;
• potencijalno raniji početak određenih faza rehabilitacije;
• diskretniji ožiljci.

Prednosti ne znače da je oporavak trenutan niti da je endoskopska operacija bez rizika.

Kako izgleda priprema za operaciju?

Pre operacije obavlja se preoperativna priprema koja, u zavisnosti od zdravstvenog stanja i vrste anestezije, može uključivati:

• kompletnu krvnu sliku;
• biohemijske analize;
• faktore koagulacije;
• krvnu grupu i Rh faktor;
• analizu urina;
• EKG;
• internistički pregled;
• pregled anesteziologa;
• RTG pluća ili druge preglede kada postoje indikacije;
• snimke pete i Ahilove tetive potrebne za operativno planiranje.

Pacijent treba da prijavi sve bolesti, ranije tromboze, alergije, lekove, hormone i suplemente koje koristi.

U kojoj anesteziji se izvodi operacija?

Operacija se može izvoditi u opštoj anesteziji prema vrsti zahvata, protokolu ustanove i proceni hirurga i anesteziologa.

Kod pojedinih pacijenata operacija se sprovodi u okviru jednodnevne hirurgije, ali vreme otpusta određuje medicinski tim prema stanju pacijenta i obimu procedure.

Da li pacijent može odmah da se osloni na nogu?

Ne postoji jedno pravilo za sve pacijente.

Režim oslonca zavisi od toga:

• da li je uklonjena samo koštana prominencija;
• da li je urađena bursektomija;
• da li je Ahilova tetiva ostala potpuno očuvana;
• da li je tetiva obrađivana, odvajana ili ponovo pričvršćivana;
• da li su rađene dodatne procedure;
• kakav je kvalitet kosti i mekih tkiva.

Neki protokoli dozvoljavaju ranije kontrolisano opterećenje nakon ograničene endoskopske procedure, dok je posle rekonstrukcije Ahilove tetive potrebna duža zaštita. Savremeni podaci podržavaju individualno prilagođavanje postoperativnog opterećenja.

Kada počinje rehabilitacija?

Rehabilitacija počinje prema operativnom nalazu i uputstvu ortopeda.

U početku može obuhvatiti:

• kontrolu bola i otoka;
• zaštitu operisane regije;
• kontrolisane pokrete skočnog zgloba;
• održavanje snage mišića natkolenice i potkolenice;
• postepeno uvođenje oslonca;
• kasnije vežbe snage, ravnoteže i propriocepcije;
• pripremu za hodanje, trčanje i sportske aktivnosti.

CPM masina -robot za skocni zglob, za pasivno pokretanje skočnog zgloba može se koristiti kod operisanih pacijenata

U Centru za ortopediju i artroskopsku hirurgiju Analife rehabilitacija se prilagođava vrsti urađene operacije i stanju Ahilove tetive.

Koliko traje oporavak?

Dužina oporavka zavisi od:

• trajanja tegoba pre operacije;
• prisustva burzitisa;
• stepena oštećenja Ahilove tetive;
• otvorene ili endoskopske tehnike;
• potrebe za rekonstrukcijom tetive;
• telesne težine;
• fizičkih zahteva pacijenta;
• redovnog sprovođenja rehabilitacije.

Povratak lakšim aktivnostima obično se očekuje pre povratka trčanju, skokovima i takmičarskom sportu. Za sportistu konačna odluka zavisi od snage lista, pokretljivosti, stabilnosti, odsustva bola i funkcionalnih testova.

Ne treba obećavati povratak sportu neposredno nakon operacije. Čak i kod endoskopskih procedura povratak intenzivnom sportu može zahtevati više meseci, naročito kada postoje promene na Ahilovoj tetivi.

Koje su moguće komplikacije?

Otvorene procedure mogu imati više problema sa ranom i ožiljkom, dok endoskopske procedure zahtevaju iskustvo zbog blizine Ahilove tetive, nerava i drugih struktura.

Najčešća pitanja

Da li je Haglundova peta isto što i petni trn?

Ne. Haglundov deformitet nalazi se na gornjem zadnjem delu petne kosti, dok se izraz petni trn najčešće koristi za promene na donjem delu pete ili na pripoju plantarne fascije.

Da li Haglundovu petu izaziva neudobna obuća?

Obuća može pojačati pritisak i iritaciju, ali deformitet obično nastaje kao rezultat anatomije pete i drugih faktora, a ne samo zbog obuće.

Da li svaki Haglundov deformitet treba operisati?

Ne. Operacija se razmatra kada bol i funkcionalno ograničenje traju uprkos pravilno sprovedenom konzervativnom lečenju.

Da li je artroskopska operacija Haglunda isto što i artroskopija skočnog zgloba?

To je endoskopska procedura u zadnjem delu pete i skočnog zgloba. Koristi kameru i male pristupe, ali je usmerena na koštanu prominenciju, burzu i okolne strukture.

Da li se tokom operacije obrađuje i Ahilova tetiva?

Samo kada je oštećena i kada postoji jasna indikacija. Obim zahvata zavisi od nalaza tetive.

Da li mogu odmah da hodam posle operacije?

To zavisi od obima operacije i stanja Ahilove tetive. Neki pacijenti mogu ranije kontrolisano da opterete nogu, dok je kod drugih potrebna zaštita i postepeno uvođenje oslonca.

Da li se sportista brzo vraća treningu?

Povratak sportu nije trenutan. Zavisi od zarastanja, snage, pokretljivosti, vrste sporta i toga da li je Ahilova tetiva rekonstruisana.

Da li je pregled obavezan?

Da. Pregled i snimanje omogućavaju da se utvrdi da li bol izazivaju koštana prominencija, burza, Ahilova tetiva ili kombinacija promena.