Šta su hemoroidi – simptomi, stepeni bolesti i mogućnosti lečenja

Hemoroidalni jastučići su normalne anatomske strukture smeštene u završnom delu analnog kanala. Sastoje se od krvnih sudova, vezivnog tkiva i glatkih mišićnih vlakana i učestvuju u finom zatvaranju analnog kanala i kontroli gasova i stolice.

Problem nastaje kada se ovo tkivo uveća, spusti, počne da krvari, ispada iz analnog kanala ili izaziva svrab, sekret, nelagodnost i druge simptome. Tada govorimo o hemoroidalnoj bolesti.

Hemoroidi su veoma česti, ali simptomi poput krvarenja, bola i svraba nisu uvek posledica hemoroida. Zbog toga je pre početka lečenja važno potvrditi dijagnozu proktološkim pregledom.

U Centru za proktologiju Analife pregled i lečenje hemoroidalne bolesti obavlja dr Aleksandar Šepetkovski, uz izbor metode prema stepenu bolesti i individualnom nalazu pacijenta.

Šta su hemoroidalni jastučići?

U analnom kanalu normalno postoje tri glavna hemoroidalna jastučića.

Njihova uloga je da:

• dopunjuju funkciju analnih sfinktera;
• pomažu potpunom zatvaranju analnog kanala;
• doprinose kontroli gasova i tečne stolice;
• štite analni kanal tokom pražnjenja.

Zbog toga cilj lečenja nije nekritičko uklanjanje celog hemoroidalnog tkiva, već rešavanje uvećanih i simptomatskih promena uz očuvanje normalne funkcije analnog kanala.

Kada normalni hemoroidi postaju bolest?

Hemoroidalna bolest nastaje kada dođe do:

• proširenja krvnih sudova;
• slabljenja potpornog vezivnog tkiva;
• spuštanja hemoroidalnih jastučića;
• prolapsa kroz analni otvor;
• zapaljenja i iritacije;
• povremenog ili učestalog krvarenja;
• tromboze spoljašnjeg hemoroida.

Ne postoji uvek direktna veza između veličine hemoroida i intenziteta tegoba. Mali unutrašnji hemoroidi mogu često krvariti, dok veliki spoljašnji nabori ponekad ne izazivaju značajne simptome.

Koja je razlika između unutrašnjih i spoljašnjih hemoroida?

Unutrašnji hemoroidi

Unutrašnji hemoroidi nastaju iznad nazubljene linije analnog kanala, u regiji koja je manje osetljiva na klasičan bol.

Zbog toga unutrašnji hemoroidi često izazivaju:

• svetlocrveno krvarenje;
• prolaps;
• sluzav sekret;
• svrab i iritaciju;
• osećaj nepotpunog pražnjenja.

Nekomplikovani unutrašnji hemoroidi obično ne izazivaju jak bol.

Spoljašnji hemoroidi

Spoljašnji hemoroidi nalaze se ispod kože oko analnog otvora, u regiji bogatoj nervnim završecima.

Mogu izazvati:

• otok;
• nelagodnost;
• svrab;
• probleme sa higijenom;
• bol ako dođe do tromboze.

Posle povlačenja otoka može ostati kožni nabor, odnosno analna mariska, koja nije isto što i aktivni hemoroid.

Kombinovani hemoroidi

Kod mnogih pacijenata postoje istovremeno unutrašnja i spoljašnja hemoroidalna komponenta.

Takav nalaz posebno je važan pri izboru operacije, jer procedura koja rešava samo unutrašnje hemoroide neće uvek ukloniti velike spoljašnje čvorove i višak kože.

Zašto nastaju hemoroidi?

Hemoroidalna bolest obično nema samo jedan uzrok.

Najvažniji faktori uključuju:

• hronični zatvor;
• tvrdu stolicu;
• naprezanje tokom pražnjenja;
• dugo sedenje na toaletu;
• odlaganje pražnjenja;
• hroničnu dijareju;
• trudnoću;
• porođaj;
• gojaznost;
• smanjenu fizičku aktivnost;
• starenje i slabljenje potpornog tkiva;
• naslednu sklonost;
• često podizanje velikog tereta;
• poremećaje koordinacije mišića karličnog dna.

Ishrana siromašna vlaknima može doprineti zatvoru, tvrdoj stolici i naprezanju, ali sama po sebi nije jedini uzrok hemoroida.

Da li povišen krvni pritisak izaziva hemoroide?

Uobičajen povišen arterijski krvni pritisak ne smatra se glavnim uzrokom hemoroidalne bolesti.

Hemoroidi nisu jednostavno proširene vene izazvane hipertenzijom. U njihovom nastanku učestvuju promene krvnih sudova, vezivnog tkiva i potpornih struktura analnog kanala.

Povećan pritisak tokom naprezanja, trudnoće i otežanog pražnjenja može doprineti uvećanju i prolapsu hemoroidalnih jastučića.

Da li hemoroidi nastaju kod mladih ljudi?

Da.

Iako se učestalost tegoba povećava sa godinama, hemoroidi se mogu pojaviti i kod mlađih osoba, naročito ako postoje:

• hronični zatvor;
• nepravilne navike pražnjenja;
• dugo sedenje;
• intenzivno podizanje tereta;
• trudnoća;
• nasledna sklonost;
• poremećaji stolice.

Kod dece su pravi simptomatski hemoroidi ređi. Krvarenje i bol kod deteta češće imaju drugi uzrok, poput analne fisure, pa je potreban odgovarajući pregled.

Kako trudnoća utiče na hemoroide?

Tokom trudnoće hemoroidi se mogu pojaviti ili pogoršati zbog:

• povećanog pritiska u maloj karlici;
• hormonskih promena;
• usporenog rada creva;
• zatvora;
• povećanja telesne težine;
• naprezanja tokom porođaja.

Kod mnogih žena tegobe se posle porođaja smanjuju. Lečenje tokom trudnoće prilagođava se intenzitetu simptoma i periodu trudnoće, a operativne procedure se obično čuvaju za pažljivo odabrane slučajeve.

Koji su najčešći simptomi hemoroida?

Simptomi mogu uključivati:

• svetlocrvenu krv na papiru;
• krv na površini stolice;
• kapanje krvi u WC šolju;
• ispadanje tkiva iz analnog kanala;
• svrab;
• peckanje;
• sluzav sekret;
• vlaženje i prljanje veša;
• osećaj nepotpunog pražnjenja;
• otežano održavanje higijene;
• otok ili čvorić oko anusa;
• bol kod tromboze ili komplikovanog prolapsa.

Simptomi zavise od toga da li su hemoroidi unutrašnji, spoljašnji, trombozirani ili kombinovani.

Da li hemoroidi uvek bole?

Ne.

Unutrašnji hemoroidi često krvare i ispadaju bez izraženog bola.

Jak bol može ukazivati na:

• trombozirani spoljašnji hemoroid;
• uklješten prolaps unutrašnjih hemoroida;
• analnu fisuru;
• perianalni apsces;
• infekciju;
• drugo oboljenje analne regije.

Zbog toga se jak bol ne sme automatski pripisati „običnim hemoroidima“.

Kako izgleda krvarenje iz hemoroida?

Tipično hemoroidalno krvarenje je:

• svetlocrveno;
• najčešće povezano sa pražnjenjem;
• vidljivo na toaletnom papiru;
• na površini stolice;
• u vidu nekoliko kapi u WC šolji.

Međutim, izgled krvi nije dovoljan za sigurnu dijagnozu.

Krvarenje mogu izazvati:

• analna fisura;
• polipi;
• divertikularna bolest;
• zapaljenske bolesti creva;
• infekcije;
• tumori debelog creva i rektuma;
• druga oboljenja.

Svako novo, ponavljano ili neobjašnjeno krvarenje zahteva procenu lekara. Savremene smernice posebno naglašavaju da se rektalno krvarenje ne sme automatski pripisati hemoroidima.

Kako se određuju stepeni unutrašnjih hemoroida?

Podela na četiri stepena odnosi se prvenstveno na unutrašnje hemoroide i zasniva se na stepenu njihovog prolapsa.

Hemoroidi I stepena

Hemoroidi prvog stepena ostaju unutar analnog kanala i ne ispadaju napolje.

Mogu izazivati:

• svetlocrveno krvarenje;
• svrab;
• nelagodnost;
• povremeni sekret.

Često se otkrivaju anoskopskim pregledom.

Lečenje najčešće počinje regulisanjem stolice, povećanjem unosa vlakana, izbegavanjem naprezanja i lokalnom terapijom koja ublažava simptome.

Ako krvarenje traje, mogu se razmatrati ambulantne procedure.

Hemoroidi II stepena

Hemoroidi drugog stepena ispadaju tokom pražnjenja ili naprezanja, ali se nakon toga spontano vraćaju u analni kanal.

Tegobe mogu uključivati:

• krvarenje;
• prolaps tokom stolice;
• svrab;
• sluzav sekret;
• osećaj nepotpunog pražnjenja.

Kod ovih pacijenata mogu se primenjivati konzervativne mere i različite ambulantne procedure, u zavisnosti od veličine i simptoma.

Hemoroidi III stepena

Hemoroidi trećeg stepena ispadaju tokom pražnjenja ili fizičkog napora i ne vraćaju se spontano.

Pacijent ih najčešće može ručno vratiti u analni kanal.

Mogu izazvati:

• učestalo krvarenje;
• veliki prolaps;
• sekret i vlaženje;
• iritaciju kože;
• otežano održavanje higijene;
• nelagodnost i bol;
• probleme tokom fizičkih aktivnosti.

Lečenje zavisi od veličine čvorova, spoljašnje komponente, prethodnih procedura i individualnog nalaza. Mogu se razmatrati ambulantne, minimalno invazivne i ekscizione metode.

Hemoroidi IV stepena

Kod četvrtog stepena hemoroidalno tkivo je stalno izvan analnog kanala i ne može se ručno vratiti.

Mogu postojati:

• trajni prolaps;
• otok;
• sekret;
• krvarenje;
• iritacija kože;
• uklještenje;
• tromboza;
• otežano sedenje i pražnjenje;
• kombinovani unutrašnji i spoljašnji hemoroidi.

Kod velikih simptomatskih hemoroida IV stepena često je potrebno operativno lečenje.

Da li stepen hemoroida određuje jačinu simptoma?

Ne uvek.

Pacijent sa hemoroidima prvog stepena može imati učestalo krvarenje, dok pacijent sa većim prolapsom može imati relativno malo bola.

Pri izboru lečenja procenjuju se:

• stepen prolapsa;
• intenzitet krvarenja;
• prisustvo spoljašnjih hemoroida;
• bol;
• tromboza;
• uticaj na higijenu i svakodnevni život;
• prethodno lečenje;
• opšte zdravstveno stanje;
• očekivanja pacijenta.

Zato se operacija ne bira samo prema broju stepena.

Šta je trombozirani spoljašnji hemoroid?

Trombozirani spoljašnji hemoroid nastaje kada se u spoljašnjem hemoroidalnom krvnom sudu formira krvni ugrušak.

Najčešće se manifestuje kao:

• naglo nastao bolan čvor;
• plavičasto ili ljubičasto zadebljanje;
• intenzivan bol pri sedenju i hodanju;
• otok;
• osetljivost na dodir.

Način lečenja zavisi od trajanja tegoba, intenziteta bola, veličine tromboze i nalaza hirurga.

Nekada se primenjuju analgetici, regulacija stolice i lokalne mere, dok se kod pažljivo odabranih pacijenata može uraditi hirurško uklanjanje tromboziranog čvora.

Da li su analne mariske isto što i hemoroidi?

Ne.

Analne mariske su kožni nabori oko analnog otvora. Mogu ostati nakon:

• ranije tromboze spoljašnjeg hemoroida;
• trudnoće i porođaja;
• ponavljanog otoka;
• analne fisure;
• drugih zapaljenskih promena.

Same mariske obično ne krvare kao unutrašnji hemoroidi, ali mogu otežavati higijenu, zadržavati vlagu i izazivati iritaciju.

Njihovo uklanjanje nije uvek potrebno.

Kako se postavlja dijagnoza?

Proktološki pregled može obuhvatiti:

• razgovor o simptomima;
• pregled kože oko analnog otvora;
• digitorektalni pregled;
• anoskopiju;
• proktoskopiju;
• procenu prolapsa tokom napinjanja;
• dodatnu dijagnostiku kada postoji indikacija.

Pregledom se proverava da li simptome izazivaju hemoroidi ili drugo oboljenje, poput:

• analne fisure;
• fistule;
• apscesa;
• polipa;
• tumora;
• zapaljenske bolesti;
• prolapsa rektuma;
• dermatološkog oboljenja.

Dijagnoza hemoroidalne bolesti zasniva se na simptomima i kliničkom pregledu, a ne samo na opisu pacijenta.

Da li je pregled hemoroida bolan?

Pregled se obavlja pažljivo i prilagođava se simptomima pacijenta.

Kod nekomplikovanih unutrašnjih hemoroida pregled je najčešće kratkotrajan i podnošljiv.

Ako postoji:

• izrazit bol;
• akutna fisura;
• tromboza;
• apsces;
• uklješten prolaps

hirurg može prilagoditi obim pregleda ili odložiti pojedine instrumente dok se akutno stanje ne smiri.

Pacijent treba otvoreno da kaže gde i kada oseća bol.

Da li je potrebna kolonoskopija?

Kolonoskopija nije obavezna svakom pacijentu sa hemoroidima.

Može se preporučiti kada:

• uzrok krvarenja nije potpuno jasan;
• postoji anemija;
• krv je pomešana sa stolicom;
• promenio se ritam pražnjenja;
• postoji neobjašnjiv gubitak telesne težine;
• postoje bolovi u stomaku;
• pacijent pripada uzrasnoj grupi za skrining;
• postoji porodična istorija polipa ili karcinoma;
• raniji pregled debelog creva nije urađen.

Odluka se donosi individualno.

Kako se leče hemoroidi?

Lečenje zavisi od simptoma, stepena prolapsa, unutrašnje i spoljašnje komponente i prethodnog lečenja.

Mogućnosti uključuju:

1. promenu ishrane i navika pražnjenja;

2. lekove i lokalnu terapiju za ublažavanje simptoma;

3. ambulantne procedure;

4. minimalno invazivne operacije;

5. ekscizionu hemoroidektomiju.

Ne postoji jedna metoda koja je najbolja za svaki stepen hemoroida.

Promena ishrane i životnih navika

Osnovne mere uključuju:

• povećanje unosa vlakana;
• dovoljan unos tečnosti;
• regulisanje zatvora i dijareje;
• izbegavanje naprezanja;
• kraće zadržavanje na toaletu;
• redovnu fizičku aktivnost;
• odgovarajuću higijenu analne regije.

Povećanje unosa vlakana i tečnosti može smanjiti krvarenje i druge simptome kod blaže hemoroidalne bolesti. Konzervativne mere predstavljaju prvi korak lečenja kod velikog broja pacijenata.

Da li kreme i čepići leče hemoroide?

Kreme, masti i čepići mogu privremeno ublažiti:

• svrab;
• peckanje;
• otok;
• iritaciju;
• blaži bol.

Oni ne mogu trajno vratiti veliki prolaps niti ukloniti uznapredovale hemoroide.

Pojedine preparate ne treba koristiti dugo bez pregleda, jer mogu izazvati iritaciju, stanjenje kože ili prikriti simptome drugog oboljenja.

Koje ambulantne procedure postoje?

Kod unutrašnjih hemoroida prvog, drugog i pojedinih slučajeva trećeg stepena mogu se primenjivati:

• podvezivanje gumicama;
• sklerozacija;
• infracrvena koagulacija;
• druge procedure prema nalazu i dostupnosti.

Podvezivanje gumicama smatra se efikasnom ambulantnom metodom za veliki broj simptomatskih unutrašnjih hemoroida prvog i drugog, kao i odabranih slučajeva trećeg stepena.

Ambulantne metode ne uklanjaju velike spoljašnje hemoroide i nisu odgovarajuće za svaki prolaps.

Šta je laserska hemoroidoplastika – LHP?

LHP je minimalno invazivna laserska metoda kojom se lasersko vlakno uvodi u uvećani unutrašnji hemoroidalni čvor.

Kontrolisana laserska energija izaziva:

• zatvaranje krvnih sudova;
• smanjenje hemoroidalnog tkiva;
• postepeno povlačenje čvora;
• stvaranje ožiljnog tkiva koje doprinosi fiksiranju.

Prednost može biti manji operativni rez i blaži postoperativni bol kod pravilno odabranih pacijenata.

LHP nije pogodan za svaki stepen hemoroida niti rešava uvek veliku spoljašnju komponentu.

Šta je THD?

THD je skraćenica za transanalnu hemoroidalnu dearterijalizaciju.

Tokom procedure:

• Doplerom se pronalaze arterijske grane koje dovode krv u hemoroide;
• krvni sudovi se podvezuju;
• po potrebi se prolabirano tkivo podiže mukopeksijom.

Cilj je smanjenje dotoka krvi i vraćanje prolabiranog tkiva u anatomski položaj.

THD može izazvati manje postoperativnog bola od ekscizione hemoroidektomije, ali kod određenih uznapredovalih hemoroida može imati veći rizik ponovnog prolapsa.

Šta je LigaSure hemoroidektomija?

LigaSure hemoroidektomija je eksciziona operacija tokom koje se uvećano hemoroidalno tkivo uklanja uređajem koji istovremeno zatvara krvne sudove.

Najčešće se razmatra kod:

• velikih hemoroida III stepena;
• hemoroida IV stepena;
• kombinovanih unutrašnjih i spoljašnjih hemoroida;
• velikog prolapsa;
• ponavljanja bolesti nakon ranijih metoda;
• pacijenata kod kojih je potrebno ukloniti suvišno tkivo.

Detaljno objašnjenje nalazi se u posebnom članku o LigaSure operaciji, dok se izbor metode vrši nakon pregleda u Centru za proktologiju Analife.

Da li je LigaSure isto što i laserska operacija?

Ne.

LigaSure koristi kontrolisanu elektrokiruršku energiju i pritisak za zatvaranje krvnih sudova i uklanjanje tkiva.

LHP koristi lasersku energiju koja deluje unutar hemoroidalnog čvora.

Radi se o različitim procedurama sa različitim indikacijama, načinom izvođenja i tokom oporavka.

Koja operacija hemoroida je najbolja?

Ne postoji jedna najbolja metoda za sve pacijente.

Izbor zavisi od:

• stepena unutrašnjih hemoroida;
• veličine spoljašnje komponente;
• prolapsa;
• krvarenja;
• tromboze;
• prethodnih intervencija;
• funkcije analnog kanala;
• opšteg zdravstvenog stanja;
• očekivanja pacijenta;
• iskustva hirurga.

Manje invazivna metoda nije automatski bolja ako ne može potpuno rešiti konkretan problem. Isto tako, velika eksciziona operacija nije potrebna pacijentu čije se tegobe mogu rešiti jednostavnijim postupkom.

Kada treba da se javite proktologu?

Pregled se preporučuje ako imate:

• novo ili ponavljano analno krvarenje;
• hemoroide koji ispadaju;
• jak ili dugotrajan bol;
• bolan čvor oko anusa;
• sekret i prljanje veša;
• otežano održavanje higijene;
• svrab koji ne prolazi;
• promenu ritma pražnjenja;
• tegobe koje traju uprkos promeni ishrane i lokalnoj terapiji.

Hitnija procena potrebna je kod:

• obilnog ili neprekidnog krvarenja;
• vrtoglavice i slabosti;
• visoke temperature;
• rastućeg bola i otoka;
• crne stolice;
• nemogućnosti vraćanja bolnog prolapsa;
• nagle promene kontrole stolice.

Najčešća pitanja

Da li svi ljudi imaju hemoroide?

Svi ljudi imaju normalne hemoroidalne jastučiće. O hemoroidalnoj bolesti govorimo kada se oni uvećaju, krvare, ispadaju ili izazivaju druge tegobe.

Da li su hemoroidi samo proširene vene?

Ne. Sastoje se od krvnih sudova, vezivnog tkiva i mišićnih vlakana, a u nastanku bolesti učestvuje i spuštanje potpornog tkiva.

Da li hemoroidi mogu nastati kod mladih?

Da. Zatvor, trudnoća, naprezanje, dugo sedenje i nasledna sklonost mogu dovesti do tegoba i kod mlađih osoba.

Da li povišen krvni pritisak izaziva hemoroide?

Ne smatra se tipičnim uzrokom. Važniji su zatvor, naprezanje, trudnoća i slabljenje potpornog tkiva.

Da li hemoroidi uvek bole?

Ne. Unutrašnji hemoroidi često krvare i ispadaju bez jakog bola.

Zašto se javlja jak bol oko anusa?

Moguć uzrok je trombozirani spoljašnji hemoroid, ali bol mogu izazvati i fisura, apsces i druga oboljenja.

Da li je svaka svetlocrvena krv posledica hemoroida?

Ne. Potrebno je isključiti druge uzroke krvarenja iz završnog i ostalih delova debelog creva.

Kako izgledaju hemoroidi prvog stepena?

Nalaze se unutar analnog kanala, ne ispadaju, ali mogu krvariti.

Kako izgledaju hemoroidi drugog stepena?

Ispadaju tokom pražnjenja ili naprezanja, a zatim se spontano vraćaju.

Kako izgledaju hemoroidi trećeg stepena?

Ispadaju i ne vraćaju se spontano, ali ih pacijent najčešće može ručno vratiti.

Kako izgledaju hemoroidi četvrtog stepena?

Stalno su izvan analnog kanala i ne mogu se ručno vratiti.

Da li kreme mogu trajno izlečiti hemoroide?

Mogu ublažiti simptome, ali ne mogu ukloniti veliki prolaps ili uznapredovalu hemoroidalnu bolest.

Da li svaki hemoroid mora da se operiše?

Ne. Veliki broj blažih slučajeva leči se regulisanjem stolice, promenom navika i ambulantnim procedurama.

Da li je laser najbolji za svaki stepen?

Ne. Laserska hemoroidoplastika je pogodna za odabrane pacijente, ali ne rešava svaku veliku spoljašnju komponentu i svaki hemoroid IV stepena.

Kada se radi LigaSure hemoroidektomija?

Najčešće kod velikih kombinovanih hemoroida III i IV stepena i kada je potrebno ukloniti prolabirano i suvišno tkivo.

Da li pregled mora da se uradi pre izbora operacije?

Da. Bez proktološkog pregleda nije moguće pouzdano odrediti stepen bolesti niti izabrati odgovarajuću metodu.